پساب سیلوی ذرت را مدیریت کنید
خطر ، خسارت و آلودگی زیست محیطی آن زیاد است
به قلم : امید قربانی
سیلوی ذرت به عنوان بخشی از علوفه و به دلیل دارا بودن پارامتر های تغذیه ای و خوش خوراک بودن ، یکی از اقلام اساسی در جیره غذایی گاوهای شیری و تقریبا پر مصرف ترین علوفه ی دامی ست .
در بخش مدیریت تغذیه دام و جیره نویسی ، نکات بسیار زیادی درباره چگونگی و چرایی مصرف علوفه ذرت گفته شده است اما آن چیزی که به ندرت درباره آن نوشته شده و مورد آموزش درست قرار نگرفته است ، موضوع شیرابه های ناشی از سیلوی ذرت میباشد .
هنگامی که ذرت علوفه ای بعد از برداشت در مزرعه وارد محیط دامداری میشود تا فرایند سیلاژ روی آن صورت بگیرد ، دارای مقادیر قابل توجهی رطوبت و آب است . البته درصد این رطوبت در علوفه ها متغیر است که دلایل مخصوص به خودش را دارد و در مقالات دیگری بدان میپردازیم .
این رطوبت و آبی که در علوفه ذرت وجود دارد و همزمان با دپو کردن هزاران تن علوفه در دامداری از آن خارج میشود ، همان پساب یا روان آب هایی ست که کمتر مورد توجه قرار گرفته و ضرورت دارد تا همه ی دامداران برای مدیریت آن راهکار داشته باشند .
خب همچنانکه میدانید در جیره نویسی وقتی میخواهیم برنامه غذایی گله را تنظیم و تدوین کنیم یکی از مولفه هایی که برای کارشناسان تغذیه مهم است ، وجود و درصد رطوبت در اقلام غذایی ست . به عبارتی ساده تر : اطلاع از درصد ماده خشک اقلام یکی از مهمترین پارامترها در نوشتن برنامه های غذایی ست
علوفه ذرت تازه وقتی وارد دامداری میشود چنانچه دارای ۳۰ درصد رطوبت باشد ، میتواند به ازای هر یک تن علوفه ، پنج گالن پساب تولید کند . که تقریباً ۱۰۰ لیتر میشود .
و چنانچه ماده خشک علوفه ذرت تازه ۲۰ درصد باشد ، این علوفه قادر است تا پنجاه گالن پساب و روان آب تولید کرده و سیلابی از شیرابه در دامداری راه بیندازد .
روان آب ( پساب ) حاصل از سیلوی ذرت ، دارای ریز مغذی ها و املاح غذایی ارزشمندی ست اما با اینحال یک محصول زائد و مضر محسوب میشود و آلودگی زیست محیطی بسیار بالایی دارد.
به این نکته بسیار مهم توجه داشته باشید که: هر یک لیتر پساب علوفه ذرت قادر است هزار لیتر از آب های زیر سطحی ما را آلوده و خراب کند . پساب سیلو همچنین صد برابر بیشتر از فاضلاب خام ، زیان آور تر بوده و منابع آب و خاکی را از بین میبرد .
پساب سیلو اگرچه به دلیل دارا بودن نیتروژن ، فسفر و پتاسیم یک کود کشاورزی خوب و ایده آل به نظر میرسد اما اسیدیته ی بسیار بالا و وجود مقادر متنابهی از سیانید هیدروژن ، همین ماده را به یک رواناب خطرناک تبدیل کرده است !
قبلاً در مقالات آموزشی مربوط به جیره نویسی و مدیریت شیوه های تغذیه گاو های شیری درباره مصرف نکردن علوفه ذرت تازه و سیلو های تخمیر نشده ، مطالب متعدد و متنوعی را نوشته ایم .
اکنون به آن مطالب و دلایلی که برای عدم مصرف سیلوی تخمیر نشده گفته بودیم ، همین ویژگی مخرب و زیان آور سیانیدی بودن علوفه ذرت تازه را نیز اضافه کنید . سیانید هیدروژن که اصطلاح عمومی آن سیانور میباشد ، ویژگی مسمومیت و مرگ آفرینی بسیار بالایی دارد و اکیدا باید مراقب باشیم تا تحت هیچ شرایطی وارد اقلام غذایی دام ها نشود .
از دیگر خطر های بالقوه و جدی استفاده از علوفه ذرت تازه و سیلوی تخمیر نشده ، خطر وقوع مسمومیت نیتراتیک در گله هاست . نیترات و نیتریت نیز جزو موادی هستند که خطر ایجاد مسمومیت و مرگ آفرینی بالایی دارند . و چون علوفه ذرت تازه و سیلوی تخمیر نشده به دلایل مختلف ، مستعد دارا بودن نیترات میباشد ، توصیه ی همیشگی و اکید داریم به اینکه از مصرف علوفه ذرت تخمیر نشده پرهیز نمایید .
علوفه ذرت تازه و سیلوی ذرت تخمیر نشده در واقع همان سیلویی ست که مقدار قابل توجهی پساب و روان آب دارد و موضوع اصلی همین مقاله میباشد .
از آنجایی که تعداد زیادی از دامداری ها دارای مزارع کشاورزی و زراعت نیز هستند و در مجاورت زمین های زراعی احداث شده اند ، مدیریت و کنترل پساپ علوفه ذرت تازه برای این دسته از دامداری ها ضروری تر و واجب تر است .
چراکه این پساب ها و روان آب های حاصل از سیلو چنانچه به صورت مدیریت نشده وارد زمین های زراعی شود ، به شدت بر حاصلخیزی و بارور بودن خاک اثر منفی گذاشته و آن را از بین میبرد . پساب سیلو به همان دلایلی که در پاراگراف های بالا نوشتیم ،خاصیت اسیدی بالایی دارد و علاوه بر این ویژگی منفی دیگری نیز دارد که بسیار مهم است . پساب علوفه ذرت تازه ، اکسیژن خوری بالایی دارد .
یکی از راه های مدیریت بر پساب سیلو برای چنین مواقعی و جلوگیری از خسارت به زمین های زراعی این است که هنگام رهاسازی این پساب ها در مزارع از غلظت آن کم کنیم .
یکی دیگر از ویژگی های سیلوی ذرت علوفه ای تازه که قابل توجه نیز میباشد ، این است که استعداد بسیار بالایی در تولید گاز های مخرب دارد . وجود گاز های مخرب همراه باسیانید هیدروژن ، خطرناک ترین شکل این ماده غذایی برای مرگ آفرینی دامی و انسانی در فارم های پرورش گاو های شیری ست .
نویسنده : مهندس امید قربانی
کارشناس دامپروری و تحلیلگر اقتصاد کشاورزی / مدیر گروه مهندسی توسعه دامپروری اندیشه مهر / مدیر گروه تخصصی صنعت دام ایران در تلگرام
خبردام در اینستاگرام گروه تخصصی صنعت دام در تلگرام
مقالات و مطالب آموزشی بیشتری در اینجا بخوانید :
افزایش سودآوری دامداری با تکنیک اسکور درد
افزایش راندمان گله های شیری با تکنیک تنظیم اشتها
درآمد شما و تولید شیر با دفعات شیردوشی ارتباط دارد