مدیریت تغذیه گوساله های شیرخوار
از پسماند شیر برای تغذیه گوساله استفاده نکنید
به قلم : امید قربانی
گوساله ها به ویژه گوساله های ماده ی ، سرمایه و پشتوانه ی اصلی فارم های پرورش گاو شیری محسوب میشن . که البته بنده اصطلاح ( صندوق ذخیره ارزی ) رو براشون در نظر میگیرم .
یعنی یک گاوداری شیری با هر تعداد از گاو های بالغ و تاپ و درجه یکی که الان داره ، سرمایه ی اصلیش در واقع همون گوساله های ماده ای هستن که قراره یکی یکی وارد چرخه ی تولید و جایگزین گاو هایی بشن که دیگه عمر اقتصادی شون تموم شده یا مشکلات دیگه ای براشون بوجود اومده !
پس با این تفصیل نگهداری و پرورش بهینه و اصولی گوساله های ماده ، باید جزو برنامه های مدیریتی روزانه و ضروری تمام دامداران بخش گاوداری شیری باشه !
همونطور که میدونیم اولین غذایی که گوساله بعد از بدنیا اومدن میخوره ( واژه ی میخوره شاید درست نباشه و بهتره بگیم که: باید بخوره ) آغوز یا هست که در جای خودش و در مقالات قبلی دلایلش رو ذکر کردیم.
پس از دوره ی آغوز ، تغذیه گوساله حتما باید با شیر انجام بشه . که خب این دوره ی شیر خواری به طور میانگین تا سه ماه طول میکشه . مقدار مصرف شیر هم خودش یک مبحث جداگانه ست که در مقالات آموزشی بعدی به اون هم میپردازیم .
معمولاً ، اهمیت مصرف آغوز و روش های درست خوراندن آغوز به گوساله و جلوگیری از برخی مشکلات مربوط به این موضوع ، مسئله ای هست که تقریباً تمام کارشناسان و اساتید جیره نویسی نسبت بهش اطلاعات و آگاهی کامل دارن و همواره هم نسبت به پروتکل های مربوطه حساس هستن !
اما در مورد مصرف شیری که گوساله ها پس از دوره ی کوتاه آغوز ، نیاز مبرم و ضروری بهش دارن ، به ندرت پیش اومده و کمتر دیدم که مهندسین جیره نویسی نسبت بهش توجه و دقت کافی رو ارائه کنن .
پسماند شیر را به گوساله ها ندهید
حالا و در این مقاله آموزشی کوتاه میخوایم به بررسی این موضوع بپردازیم . هیچ شکی در این مسئله وجود نداره که گوساله ها قراره کلیه ی ریز مغزی ها و مواد اصلی و ضروری بدن خودشون رو رو از طریق تغذیه و از همین شیر دریافت کنن .
حتی زمانی که مصرف استارتر و خوراک حمایتی رو برای گوساله ها شروع میکنیم ، بازَم این شیر هست که ارزشمند ترین منابع ریز مغزی رو باید به گوساله برسونه . هیچ کدام از اقلام استارتر در این زمینه هرگز به پای شیر نمیرسن. خوراک حمایتی و استارتر اگرچه نقشِ موثری در پرورش گوساله ها ایفا میکنه اما خب مربوط به دوره های دیگه ای از پرورش گوساله ها میشه .
عموما در بیشتر فارم ها چه دامداری سنتی ، چه دامداری نیمه صنعتی و حتی بسیاری از فارم های صنعتی و بزرگ در این بخش ( تغذیه گوساله با شیر ) یک ایرادِ اساسی و غیر قابل اغماض دارن !
اون ایراد و اشکال اساسی هم اینه که تلاش میکنن تا از شیر های پسماند در تغذیه ی گوساله ها استفاده کنن . چرا ؟ چون بالاخره برای تولید هر قطره شیر ، کلی زحمت کشیدن و خون دل خوردن برای همین دلشون نمیاد که شیر های پسماند رو دور بریزن !
در صورتی که اگه میخوایم این گوساله ها ، تبدیل به بهترین گاو های شیری ما در آینده بشن ، ضرورتا و لزوما باید باکیفیت ترین و بهترین شیرِ تولید شده رو به مصرف گوساله ها برسونیم !
میدونیم که تولیدِ شیر تحت عواملِ مختلفی میتونه دچار تغییرات کیفیتی کم یا زیاد بشه . یعنی شیر کیفیت خودش رو از دست بده . حتی گاهی وقتا ممکنه غیر قابل مصرف هم بشه .
اگه توجه و دقت کافی به این موضوع نداشته باشیم ، چه بسا ممکنه شیر هایی با کیفیت پایین یا شیر های غیر قابل مصرف رو به تغذیه گوساله برسونیم .
شیر پسماند چیست ؟
شیر پسماند ، تعریف خاصی نداره ، یعنی در واقع هیچ تعریفی براش در نظر گرفته نشده اما برای اینکه بدونید چیه ، با این سه تا نمونه زیر تا حدود زیادی میشه متوجه شد :
۱: شیری که در انتهای دستگاه شیردوشی باقی میمونه و معمولا با آب مخلوط میشه و هنگام شستشوی دستگاه شیردوش بیرون میاد !
2: شیر گاوهایی که به دلایل مختلف ، بهشون آنتی بیوتیکی تزریق شده که اینگونه شیر ها برای انسان غیر قابل مصرف هستن !
3: شیر هایی که به صورت رندوم و میانگین از دوششِ همه ی گاو های گله به دست میاد !
دقیقا در همین زمان هست که با مشکلات و معضلات عدیده ی متابولیکی و غیره در گوساله مواجه میشیم . یعنی میبینیم که ظاهراً همه چیز در فرایند مدیریت پرورش گوساله ها , اصولی و استاندارد هستن و برنامه های گوساله دانی طبق پروتکل های دقیق جلو میره اما باز هم با بیماری های مرتبط با گوساله مواجه میشیم .
توصیه ی اکید و همیشگی بنده به تمام دامداران اینه که باید و باید و باید در نوع و کیفیت شیر مصرفی گوساله ها تجدید نظر داشته باشید .
از شیر های پسماند و شیر هایی که به هر دلیلی ارزش تغذیه ای کمتری دارن در تغذیه گوساله ها استفاده نکنید .
این کار نه تنها توجیه صد درصدی اقتصادی با خودش داره بلکه اساسا بخشی از هنرِ اصیل دامپروری در همین نکته ست ، یعنی استفاده نکردن از شیر های پسماند .
به این نکته کلیدی هم توجه داشته باشید که : گوساله های شما به طراوت و شادابی آن ماده غذایی استاندارد و باکیفیتی خواهند شد که شما دامداران دراختیارشان قرار میدهید .
و نکته ی تکنیکی و فنی پایانی این مقاله : دو اقدام مهم رو همواره توصیه میکنم برای تمام دامداران که به زعم بنده ضروری به نظر میرسه :
۱: آنالیزِ دوره ای شیرِ تولید شده در گاوداری خودتون ، هم به جهت برآوردِ مدیریت تغذیه ای فارم و هم به جهت اطلاع از کیفیت شیر !
۲: دوششِ انفرادی و جداگانه ی دام هایی که شیر باکیفیت و درجه یک تولید میکنن ، به منظور مصرفِ تغذیه ای گوساله !
در دامپروری و پرورش گاوهای شیری ، هیچ نکته ای اونقدر ساده نیست که بخوایم نادیده بگیریم . توی پرورش گاو های شیری ، ساده ترین مسائل ، جزو مهمترین مسائل هم هستن !
نویسنده : مهندس امید قربانی
کارشناس دامپروری و تحلیلگر اقتصاد کشاورزی/ مدیر گروه مهندسی توسعه دامپروری اندیشه مهر
