ارزیابی ماده خشک جیره
با روشی کاملا ساده و قابل اجرا برای تمام دامداران
به قلم : امید قربانی
ماده خشک ( DMI ) و درصد رطوبت جیره ، دو تا موضوع بسیار مهم و ضروری در مدیریت و ارزیابی های همیشگی جیره غذایی گاوهای شیری هست . گاهی اوقات دامداران فکر میکنن که هرچه حجم اقلام غذایی در آخور گاوهای شیری بیشتر باشه ، پس نتیجه ی بهتر و بیشتری در تولید شیر یا وزن گیری گاوهای پرواری میگیرن .
در صورتی که اینگونه نیست . اون چیزی که در جیره غذایی و اقلام غذایی موجود در آخور اهمیت داره ، حجم غذا نیست بلکه درصدِ ماده خشک غذاست . این ماده خشک جیره ست که مقدار تولید شیر یا وزن گیری دام رو تعیین میکنه نه صرفاً حجم غذا در آخور !
اندازه گیری ماده خشک جیره
این یک روش بسیار ساده و راحتی هست که تمام دامداران میتونن در فارم خودشون انجام بدن و درصد ماده خشک جیره رو روزانه ارزیابی کنن !
با اینکه بارها و بارها این نکته بسیار مهم رو گفتیم اما باز هم تکرار میکنم که : جیره و اقلام غذایی دام ها رو حتما به صورت TMR و کاملا مخلوط و میکس شده دربیارین و بعد توی آخور گاوها بریزین !
یک مقدار از خوراک TMR یا سیلو رو به عنوان نمونه بردارین و با ترازوی آشپزخونه توزین کنین . حدود ۱۰۰ یا ۲۰۰ گرم TMR برای این ارزیابی کفایت میکنه !
این صد یا دویست گرم خوراک رو به مدت چهار یا پنج دقیقه با حداکثر قدرت داخل ماکروفر بذارین . بعد از اون ، نمونه رو از ماکروفر بیرون بیارین و دوباره توزین کنید . دوباره همون نمونه رو داخل ماکروفر قرار بدین و یک دقیقه بعد دوباره بیرون بیارین و توزین کنین .
اگه این بار وزن نمونه خوراک ، با دفعه ی قبلی متفاوت بود ، مجددا نمونه رو داخل ماکروفر بذارین تا به مدت یک دقیقه تحت دما قرار بگیره!
این کار رو اونقدر تکرار کنید تا بالاخره دو تا وزن یکسان بدست بیارین توی همین نمونه خوراک .
وقتی به این مرحله رسیدین ( دو تا وزن یکسان ) یعنی رطوبت نمونه خوراک به صورت کامل تبخیر شده و این نمونه دیگه الان فاقد هرگونه رطوبت هست .
در این مرحله چه کار میکنین ؟
اون وزن اولیه ی خوراک رو منهای وزن نهایی ( آخرین وزن نمونه خوراک که فاقد رطوبت هست ) کنین . نتیجه ی این محاسبه رو تقسیم بر وزن اولیه کنید . نتیجه نهایی محاسبه ، همون درصد ماده خشک جیره ست . به عبارتی درصد رطوبت جیره رو هم بدست آوردین !
به عنوان مثال عرض میکنم که : رطوبت TMR باید حدود ۵۰ تا ۴۵ درصد باشه . اگه درصد رطوبت بیشتر از این مقدار باشه ، دام به راحتی میتونه خوراک رو به صورت انتخابی مصرف کنه . به عبارتی ، خوراک شما دچار سورتینگ میشه توسط دام . سورتینگ یکی از معضلات جدی در اغلب دامداری های ماست .
و اگه درصد رطوبت خوراک آخور کمتر از این درصد باشه ، باعث میشه که ماده خشک مصرفی گله کاهش پیدا کنه . یعنی دام شما حجم بالایی از خوراک رو مصرف میکنه در حالی که به مقدار کافی ماده خشک دریافت نمیکنه .
حالا اگه توی دامداری ماکروفر ندارید ، اینو بدونین که همین روش ساده رو میتونین با بخاری هم انجام بدین و نمونه خوراک رو با بخاری اونقدر خشک و توزین کنین که تا بالاخره درصد ماده خشک اون نمونه رو بدست بیارین.
دامدار عزیز ، اگرچه ارزیابی درصد ماده خشک جیره رو به صورت خیلی ساده توضیح دادیم اما توجه داشته باشید که اصل موضوع برای توانمند سازی گاوهای شیری و نیز بهبود بخشیدن به بازده غذایی بسیار مهمه .
ندونستن و عدم اطلاع از درصد دقیق ماده خشک و رطوبت جیره باعث نامنظم شدن نسبت های مواد غذایی در tmr و بوجود اومدن بیماری های متابولیک میشه .
کمبود ماده خشک جیره به معنای کمتر شدن تولید شیر هست . درصد مازاد ( بیش از نیاز ) هم به معنای دور ریز شدن و اتلاف خوراک هست .
یعنی اقلام غذایی رو با این همه قیمت های گزاف و با کلی دردسر میخرین اما با دست خودتون این مواد غذایی رو توی آخور هدر میدین . که در هر صورت ضرر بسیار زیادی متوجه خودتون میشه .
یک نکته ی آموزشی و انگیزشی : بدترین حالت در دامداری اینه که بگیم خیلی چیزا در دامداری های کوچیک قابل اجرا نیستن . یا اینکه خیلی چیزا به درد دامداری های کوچیک نمیخوره . خیر ، اصلأ اینطور نیست .
هر نکته ی علمی و تکنیکی که توی دامداری های صنعتی و بزرگ مورد استفاده قرار میگیره ، توی دامداری های کوچیک هم قابل اجرایی شدن هست . کافیه تا یه مقدار خلاقیت داشته باشیم و روش های ساده رو یاد بگیریم .
نویسنده : مهندس امید قربانی
کارشناس دامپروری و تحلیلگر اقتصاد کشاورزی / مدیر عامل گروه مهندسی توسعه دامپروری اندیشه مهر
سودآوری بیشتر با تنظیم اشتهای گاوهای شیری
شیردوش ثابت رکوردری گروه مهندسی تیدام
خرچنگی دستگاه شیردوش چه ویژگی هایی دارد ؟
لینک گروه صنعت دام ایران در تلگرام
لینک پایگاه اطلاع رسانی خبردام در اینستاگرام