سورتینگ معضلی جدی در گاوهای شیری
مدیریت تغذیه گاوهای شیری با ارزیابی درصد رطوبت جیره جهت پیشگیری از مشکل سورتینگ و کاهش راندمان گله
به قلم : امید قربانی
توضیح بسیار ساده سورتینگ :
قبل از اینکه به موضوع اصلی بپردازم ، لازم هست که یک نکته ی مهم رو خدمتتون توضیح بدم . تقریباً تمام پستانداران ( از انسان گرفته تا گاو سانان و گربه سانان و… ) موقع غذا خوردن ، انتخابی و گزینشی عمل میکنن!
یعنی چی ؟ یعنی موقع غذا خوردن ، اول اون قسمت یا اون چیزی رو که بیشتر از بقیه دوست دارن ، برای خوردن انتخاب میکنن . این یک مکانیسم غریزی و طبیعی در تمام پستانداران هست .
طبیعتاً باتوجه به نکته بنیادین بالا ، به این نتیجه میرسیم که: گاو های شیری هم موقعی که میان پای آخور برای غذا خوردن ، سعی میکنن که اول اون مواد و اقلامی رو که بیشتر از بقیه دوست دارن ، برای غذا خوردن انتخاب کنن .
نکته ی بسیار مهم بعدی اینه که : گاوهای شیری برای انتخاب کردن اون بخش از جیره که خیلی دوست دارن ، اصلأ به ریز مغذی ها و نیاز های ضروری املاح و ویتامین ها توجه نمیکنن بلکه فقط و فقط خوشخوراک بودن اقلام براشون مهمه !
لذا ممکنه اقلام و بخش هایی از جیره رو برای خوردن انتخاب کنن که نه تنها نیاز های ضروری تغذیه ای بدنشون رو تامین نمیکنه بلکه حتی ممکنه این انتخاب کردن ، به ضررشون هم باشه!
اما خوب ، ما میدونیم که گاوهای شیری برای اینکه بتونن تولید شیر مناسبی داشته باشن و یا داشتن اسکور بدنی مطلوب یا حتی داشتن یک دوره زایمانی خوب ، نیاز به تنوع بالایی از ریز مغذی های ضروری دارن . و اگه به هر دلیلی نتونیم این ریز مغذی ها رو به مصرف گاو برسونیم ، حیوان عملاً دچار انواع مشکلات متابولیکی میشه !
همه ی این مطالبی که تا اینجا گفتیم ، توضیح و تعریف بسیار ساده و قابل لمس درباره سورتینگ بود .
توضیح علمی و فنی سورتینگ :
سورت کردن ( SORT ) به معنای مرتب کردن یا جدا سازی هست . سورت شدن خوراک توسط گاوها در آخور که اصطلاحا بهش سورتینگ گفته میشه یکی از اصلی ترین و مهمترین عوامل در کاهش تولید و کاهش راندمان گله و و حتی کاهش راندمان غذاست .
گاوهای شیری در استفاده از لب و زبان ، مهارت بسیار بالایی دارن . و شاید بشه گفت که مهارت گاوها در استفاده از زبان و لب ، از مهارت ما انسان ها در استفاده از قاشق و چنگال هم بیشتره !
زبان و لب گاو ، این قدرت و توانایی رو به حیوان داده که مثل قاشق چنگالِ ما آدم ها ، خوراکی رو که براش توی آخور ریختیم ، کاملا جدا کنه . هدف اصلی گاو از این جدا سازی اینه که اون قسمت از خوراک رو که بیشتر دوست داره از بقیه ی خوراک جدا کنه و بخوره .
گاوهای شیری از تمام اقلامی که توی آخور براشون میریزیم ، کنستانتره رو بیشتر دوست دارن . یکی دیگه از اقلامی که برای گاوهای شیری خیلی خوشخوراک هست ، تفاله چغندره . سورتینگ باعث میشه که گاوها ، کنستانتره ی بیشتری رو انتخاب و مصرف کنند . بنابراین عملا فیبر یا علوفه ی بسیار کمتری میخورن .
دردسر های مربوط به کاهش تولید شیر ، کاهش راندمان گله ، برخی از موارد بیماری اسیدوز ، اتلاف منابع غذایی ، کاهش راندمان خوراک و بالاخره میلیون ها تومان ضرر و خسارت توی دامداری دقیقا از همینجا شروع میشه !
عواملی که در پیدایش سورتینگ موثر هستن :
1: تمایلِ شدید غذایی دام به انتخاب اقلام
2: مقدار و حجم علوفه ی جیره
3: اندازه ی ذراتِ اقلام خوراک
4: مقدار رطوبت و خشکی مواد خوراک
5: تعداد دفعات روزانه تغذیه گاو ها
6: چگونگی خوراکسازی در فارم
7: سطح رقابت پذیری آخور
چجوری مانع از سورت شدن خوراک بشیم ؟
1: تغذیه اصولی و مدیریت درست در خوراک دادن به گوساله تا فرایند غذا خوردنش در دوره بلوغ اِلینه شده باشه .
2: خوراک گاوهای شیری رو تحت هر شرایطی به صورت TMR و کاملاً مخلوط و میکس شده دربیارین .
3: دفعاتِ خوراک دهی به گاو های شیری رو بیشتر کنیم به جای اینکه یک بار یا دوبار در روز بهشون غذا بدیم .
4: افزودن آب و رطوبت کافی به خوراک تا اینکه بین مواد کنستانتره و اقلام علوفه ای ، چسبندگی مناسب ایجاد کنه .
5: علوفه هایی مانند یونجه ، کاه و سیلو رو به اندازه های استاندارد و اصولی دربیاریم . علوفه بلند و طویل، عمل سورتینگ رو آسون میکنه برای گاو های شیری .
6: تراکم گله و گروه بندی گاو های شیری پای آخور رو با محاسبه ی سطح رقابت پذیری دام ها در نظر بگیریم .
7: ملاس جزو اقلام ضد سورتینگ محسوب میشه و میتونه تا حدود زیادی مانع از سورتینگ بشه .
مجموعه ی اقدامات فوق باعث جلوگیری از سورت شدن خوراک میشه و عملا راندمان خوراک سازی رو افزایش میده .
لطفاً در تصویر فوق ، توجه و دقت بیشتری مبذول بفرمایید : دو نمونه از مدفوع گاو شیری در یک بهاربند . یک مدفوع مربوط به گاوی ست که علوفه بیشتری از آخور مصرف کرده است و مدفوع دیگر مربوط میشود به گاوی که در اثر سورت کردن جیره ، کنستانتره ی بیشتر و علوفه کمتری مصرف کرده است . سورتینگ یک موضوع بسیار مهم در پرورش گاو های شیری ست که حتی میتواند تا حذف اتوماتیکال گاوها ، اثر منفی داشته باشد .
خسارت نرم یا اصطلاحاً خسارت پنهان ، اون خسارات و ضررهایی هستن که وجود دارن اما ملموس و محسوس نیستن . مثلاً شما تب برفکی و خسارات ناشی از این بیماری رو توی گله کاملآ لمس میکنین و میبینین . اما برخی مواقع خسارت هایی در گله وجود داره که قابل لمس نیست و دیده نمیشه !
و چند نکته طلایی و بسیار مهم :
هر ۱۰ درصد سورتینگ ، تا 1.5 درصد چربی شیر رو کاهش میده !
هر ۱۰ درصد سورتینگ ، تا پنج صدم درصد پروتئین شیر رو کاهش میده !
گاوهایی که در رقابت منفی آخور هستند تا ۳۰ درصد از سورتینگ آسیب بیشتری میبینن .
رقابت منفی یعنی گاوهایی که به دلایل مختلف قادر به مصرف مواد غذایی آخور همسطح دیگر گاوها نیستن . مانند گاوهایی که دارای لنگش هستن . یا گاوهای شیری با جثه کوچکتر و جوانتر !
خوراکی رو که صبح آماده کردین ، طی سه ساعت درصد بالایی از رطوبت خودش رو از دست میده و عملا درصد خشکی غذا بیشتر میشه که تاثیر بسیار بالایی در سورت شدن خوراک داره .
سورتینگ اگرچه به سادگی توسط گاو های شیری انجام میشه اما همین اقدام طی یک سال میتونه ضرر بسیار بالایی به شما و دامداری وارد کنه . پس از همین فردا به فکرش باشین و جلوی سورتینگ رو توی دامداری بگیرین!
ارزیابی رطوبت جیره به روشی بسیار ساده و راحت برای جلوگیری از سورت شدن خوراک توسط گاوهای شیری :
یکی از عمده ترین اشتباهات و اشکالات دامداری ها در بخش تغذیه ، عدم توجه به مقدار آب ( رطوبت ) و چگونگیِ میکس اقلام جیره ست !
گاه آنقدر خشک و کم رطوبت که حیوان رغبتی برای خوردن پیدا نمیکند . و گاه آنقدر پر آب که منجر به سورتینگ و اسهال و سایر مشکلات در دام میشه !
در تصویر فوق ، شکل جیره ی TMR رو جهت آزمایش ساده ی رطوبت و میکس نشان داده ایم .
مقدار میکس و رطوبت باید به گونه ای باشد که اگر خوراکِ کامل را مشت کردیم , پس از گشودنِ مُشت ، از هم پاشیده نگردد .
نویسنده : مهندس امید قربانی
کارشناس دامپروری و تحلیلگر اقتصاد کشاورزی / مدیر عامل گروه مهندسی توسعه دامپروری اندیشه مهر
